سرخوردگی مهره

‍ اسپوندیلوزیس و اسپوندیلولایزیس  یا سرخوردگی مهره

اسپوندیلوزیس و اسپوندیلولایزیس یا سرخوردگی مهره ها یکی از بیماری های ستون فقرات است که در نتیجه مشکل دار شدن پایک های خلفی مهره (پارس اینترآرتیکولاریس )و سر خوردن رو به جلو یا عقب یکی از مهره‌ها نسبت به مهره مجاور رخ می‌دهد. سرخوردگی مهره ممکن است لغزش رو به جلوی مهره‌ی بالایی روی مهره‌ی پایینی و لغزش رو به عقب مهره باشد. سرخوردگی مهره‌های کمر به بدشکلی ستون فقرات و تنگی کانال نخاعی (تنگی مرکزی ستون فقرات) یا تحت فشار قرار گرفتن ریشه عصب‌های خروجی می‌انجامد

سرخوردگی مهره‌ کمر به پنج گونه‌ی اصلی تقسیم می‌شود:

1.  سر خوردگی مهره کمر ناشی از از شکل‌گیری نامناسب و ناقص بخشی از مهره‌ها موسوم به فاست ناشی می‌شود که امکان لغزش رو به جلوی مهره‌ها را میسر می‌سازد. این عارضه مادرزادی است و بنابراین از بدو تولد وجود دارد.

2.  سرخوردگی مهره ایستمیک (Isthmic spondylolisthesis): در این نوع سرخوردگی، بخشی از مهره‌ها به نام پارس اینترآرتیکولاریس دچار نقص است. اگر این نقص با لغزش مهره همراه نباشد، عارضه اسپوندیلولایزیس نامیده می‌شود. ضربه یا ترومای مکرر به این نوع سرخوردگی مهره کمر می‌انجامد و بیشتر در میان ورزشکارانی چون ژیمناست‌ها و … رواج دارد که در معرض کشش بیش از اندازه کمر قرار دارند.

3.  سرخوردگی مهره فرسایشی یا تخریبی: این نوع سرخوردگی به دلیل تغییرات ناشی از آرتروز مفصل‌های مهره‌ها در اثر فرسایش غضروف رخ می‌دهد. این نوع سرخوردگی بیشترین میزان شیوع را در میان بیماران سالمند دارد.

4.  سرخوردگی تروماتیک: این نوع از این بیماری به دلیل صدمه یا ضربه دیدن مستقیم مهره‌ها و در اثر شکستگی پایه، تیغه یا مفصل فاست و ممکن شدن لغزش رو به جلوی بخش پیشین مهره نسبت به بخش عقبی مهره رخ می‌دهد.

5.  سرخوردگی پاتولوژیک: این نوع سرخوردگی مهره کمر از نقص استخوانی ناشی از ناهنجاری‌های استخوانی مانند تومور نشأت می‌گیرد.

Doctor explaining anatomical spine to patient in medical office

علایم و نشانه ها

کمر درد رایج‌ترین علامت سرخوردگی مهره کمر است و غالباً پس از ورزش کردن، به ویژه در اثر کشش مهره‌های کمر، تشدید می‌شود. سفتی و خشکی عضله‌های همسترینگ و کاهش دامنه حرکتی کمر نیز از جمله علائم این عارضه به شمار می‌رود. برخی بیماران به دلیل تحت فشار قرار گرفتن عصب دچار درد، گزگز، ضعف و بی حسی در پاها و باسن وکشاله ران می‌شوند.

علت

 ضربه دیدن مکرر یا کشش بیش از اندازه کمر یا مهره‌های کمری نیز از علل سر خوردگی مهره های کمر است و در بروز این عارضه بی‌تأثیر نیستند. ورزشکارانی مانند ژیمناست‌ها، وزنه‌برداران و بازیکنانی که فشار و نیروی زیادی را هنگام کشش تحمل می‌کنند بیش از دیگران در معرض ابتلا به سرخوردگی مهره کمر ایستمیک قرار دارند.

تشخیص

پزشک هنگام معاینه‌ی اکثر بیماران مبتلا به سرخوردگی مهره کمر با نشانه آشکاری دال بر وجود این عارضه مواجه نمی‌شود. در مجموع، بیماران از درد کمر و پشت بدن و درد ادواری پا شکایت دارند. به علاوه این عارضه غالباً با گرفتگی عضلانی یا سفتی عضله‌های همسترینگ نیز همراه است. سرخوردگی مهره کمر را می‌توان به راحتی با استفاده از رادیوگرافی تشخیص داد؛ لغزندگی مهره کمر رو به جلوی مهره روی مهره‌ی مجاور در تصاویر اشعه ایکس جانبی مشخص می‌شود. سرخوردگی مهره‌ کمر بر اساس درصد لغزش مهره نسبت به مهره مجاور درجه‌بندی می‌شود:

1.  درجه 1: به میزان 25%

2.  درجه 2: بین 26% تا 50%

3.  درجه 3: بین 51% تا 75%

4.  درجه 4: بین 76% تا 100%

5.  درجه 5: یا اسپوندیلوپتوزیس در صورت لغزش کامل یک مهره و افتادن آن از روی مهره مجاور رخ می‌دهد.

چنانچه بیمار از درد، بی‌حسی، گز گز کردن یا ضعف پاها رنج ببرد، انجام آزمایش‌های دیگر و بررسی بیشتر ضرورت می‌یابد، چون این علائم می‌تواند بیانگر تنگ شدن فضای ریشه‌های عصبی پاها باشد. در مرحله اول انجام تست نوار عصب و عضله و همچنین سی.تی. اسکن و ام آر آی ستون فقرات به تشخیص فشردگی عصب ناشی از سر خوردگی مهره کمر  کمک می‌کند.درمان بستگی به درجه سرخوردگی و میزان فشار روی نخاع وریشه های عصبی و از همه مهمتر علایم بیمار دارد.در موارد خفیف بستن کمربند و تقویت عضلات فیله کمر با توانبخشی و اب درمانی و در موارد شدید تر جراحی اصلاحی راه گشا است.